ΠΓΕ Τύρναβος: τι σημαίνει η ένδειξη στην ετικέτα του κρασιού

Τι ακριβώς εγγυάται η ένδειξη ΠΓΕ Τύρναβος, από την οριοθετημένη ζώνη έως τις επιτρεπόμενες ποικιλίες και τα όρια απόδοσης.

Τι σημαίνει η ένδειξη ΠΓΕ Τύρναβος; Σημαίνει ότι το κρασί παράγεται από σταφύλια μιας οριοθετημένης ζώνης του Δήμου Τυρνάβου, στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας, και ότι τηρεί μια εγκεκριμένη προδιαγραφή προϊόντος. Η προδιαγραφή ορίζει ποιες ποικιλίες επιτρέπονται, πόσα κιλά σταφύλι ανά εκτάριο και ποια αναλυτικά όρια πρέπει να έχει ο οίνος. Η ένδειξη αναγνωρίστηκε το 1990 ως «Τοπικός Οίνος Τυρνάβου» και η τελευταία τροποποίησή της δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Σεπτέμβριο του 2026.

Τι δηλώνει μια ΠΓΕ πάνω στην ετικέτα

ΠΓΕ και ΠΟΠ, δύο διαφορετικά επίπεδα

ΠΓΕ σημαίνει Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη. Πρόκειται για θεσμική κατηγορία της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, με δικό της τεχνικό φάκελο, δική της οριοθετημένη ζώνη και δικούς της ελέγχους, πιο ευέλικτη από την ΠΟΠ, την Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης.

Η ευελιξία φαίνεται καθαρά σε ένα σημείο. Στην ΠΓΕ Τύρναβος τα σταφύλια πρέπει να προέρχονται από τη ζώνη, η οινοποίηση όμως επιτρέπεται και σε οινοποιεία της Περιφερειακής Ενότητας Λάρισας ή των όμορων Ενοτήτων Μαγνησίας, Φθιώτιδας, Καρδίτσας, Τρικάλων, Γρεβενών, Κοζάνης και Πιερίας.

Τους ελέγχους ασκούν το Τμήμα Αμπέλου, Οίνου και Αλκοολούχων Ποτών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, η Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής Λάρισας και το Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών και Ποιοτικού Ελέγχου Βόλου.

Από τον Τοπικό Οίνο Τυρνάβου στη σημερινή ΠΓΕ

Η αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή μετράει αιώνες. Ο περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή καταγράφει το 1668 τριάντα επτά αμπελώνες στη διαδρομή από τον Τύρναβο προς τη Λάρισα.

Η ένδειξη θεσμοθετήθηκε με την υπουργική απόφαση 378501 της 3ης Σεπτεμβρίου 1990, που καθόρισε τις προϋποθέσεις χρήσης του όρου «Τοπικός Οίνος Τυρνάβου». Ακολούθησαν τροποποιήσεις το 1996, το 2004 και το 2008, και στη συνέχεια η ένταξη στο ευρωπαϊκό σύστημα των γεωγραφικών ενδείξεων.

Ο παλιός όρος δεν καταργήθηκε. Η ένδειξη «Τοπικός Οίνος» μπορεί να μπει στην ετικέτα στη θέση της ΠΓΕ, όπως και οι παραδοσιακές ενδείξεις Κτήμα, Αμπελώνας, Κάβα ή Αρχοντικό, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις τους.

Η οριοθετημένη ζώνη ΠΓΕ Τύρναβος

Ποιες περιοχές περιλαμβάνει

Η ζώνη περιλαμβάνει τη Δημοτική Κοινότητα Τυρνάβου και τις Τοπικές Κοινότητες Αργυροπουλίου, Δαμασίου και Δένδρων Τυρνάβου, καθώς και τη Δημοτική Κοινότητα Αμπελώνος με τις Τοπικές Κοινότητες Βρυοτόπου, Δελερίων και Ροδιάς.

Η έκταση με τις συνιστώμενες και επιτρεπόμενες ποικιλίες φτάνει περίπου τα 17.000 στρέμματα. Από αυτά, τα 10.000 περίπου καλύπτει το Μοσχάτο Αμβούργου, που από το 2013 φέρει και το κατοχυρωμένο συνώνυμο Μοσχάτο Μαύρο Τυρνάβου για τα σταφύλια του Δήμου Τυρνάβου.

Έδαφος, υψόμετρο και κλίμα

Οι αμπελώνες της ζώνης βρίσκονται σε υψόμετρο από 70 έως 250 μέτρα. Η μέση θερμοκρασία της περιοχής είναι 16,5 βαθμοί Κελσίου και η μέση ετήσια βροχόπτωση 518 χιλιοστά.

Η προδιαγραφή αποδίδει στους λευκούς οίνους των εδαφών νοτιοδυτικά της πόλης του Τυρνάβου έναν υφάλμυρο χαρακτήρα, εξαιτίας της υψηλής συγκέντρωσης τσακμακόπετρας. Οι αμπελώνες του Κτήματος Ζαφειράκη, στις θέσεις Παλαιόμυλος και Καμπίλαγας, βρίσκονται σε αμμοπηλώδες έδαφος με τσακμακόπετρα, σε υψόμετρο 150 έως 200 μέτρων.

Τι ορίζει η προδιαγραφή του προϊόντος

Οι επιτρεπόμενες ποικιλίες

Λευκοί οίνοι: Μαλαγουζιά, Ασύρτικο, Ντεμπίνα, Μοσχάτο Αμβούργου, Ροδίτης, Σαββατιανό, Μπατίκι, Chardonnay, Sauvignon Blanc, Maccabeau και Ugni Blanc, σε οποιοδήποτε ποσοστό.

Ερυθροί οίνοι: Λημνιώνα, Λημνιό, Μοσχάτο Αμβούργου, Cabernet Sauvignon, Grenache Rouge, Merlot και Syrah.

Ερυθρωποί και ημιαφρώδεις οίνοι: οι ίδιες ερυθρές ποικιλίες μαζί με Ροδίτη και Ασύρτικο.

Η Λημνιώνα, η γηγενής ερυθρή ποικιλία της Θεσσαλίας στην αναβίωση της οποίας συνέβαλε καθοριστικά το Κτήμα Ζαφειράκη, βρίσκεται επομένως μέσα στη λίστα. Σύμφωνα με την προδιαγραφή ωριμάζει από το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου έως το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου και δίνει οίνους με έντονη οξύτητα, μέτριο χρώμα και μαλακές τανίνες.

Αποδόσεις, τύποι οίνου και κωδικός ελέγχου

Το ανώτατο όριο είναι 12.000 κιλά σταφυλιών ανά εκτάριο. Σε τελικό προϊόν η μέγιστη απόδοση φτάνει τα 96 εκατόλιτρα ανά εκτάριο για τους ερυθρούς και τα 90 εκατόλιτρα για τους λευκούς και τους ερυθρωπούς.

Η ένδειξη καλύπτει λευκούς, ερυθρούς, ερυθρωπούς και ημιαφρώδεις οίνους, από ξηρούς έως γλυκούς. Ο ελάχιστος ολικός αλκοολικός τίτλος είναι 11% vol για τον λευκό ξηρό και 12% vol για τον ερυθρό ξηρό.

Κάθε εμφιαλωμένο κρασί της ένδειξης φέρει υποχρεωτικά κωδικό ελέγχου στην ετικέτα. Ξεκινά με τα γράμματα ΤΥ, ακολουθεί εξαψήφιος αριθμός και τα δύο τελευταία ψηφία του έτους παραγωγής.

Ο έλεγχος ξεκινά πριν από τον τρύγο. Ο παραγωγός δηλώνει στην αρμόδια διεύθυνση, δεκαπέντε ημέρες νωρίτερα, πότε θα αρχίσει να παραλαμβάνει σταφύλια, και τα σχετικά παραστατικά φυλάσσονται για πέντε χρόνια.

Τι άλλαξε τον Σεπτέμβριο του 2026

Η τροποποίηση της προδιαγραφής δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αριθμό C/2026/3788. Το Ασύρτικο μπήκε επίσημα στις επιτρεπόμενες ποικιλίες για τους λευκούς ξηρούς, ημίξηρους και ημίγλυκους, για τους ερυθρωπούς και για τους ερυθρωπούς ημιαφρώδεις οίνους.

Η δεύτερη αλλαγή αφορά τις λευκές ποικιλίες Ugni Blanc, Μπατίκι και Maccabeau. Το όριο συμμετοχής τους στους λευκούς οίνους, που ήταν 30%, καταργήθηκε.

Τι σημαίνει η ΠΓΕ Τύρναβος για το Κτήμα Ζαφειράκη

Το Κτήμα Ζαφειράκη βρίσκεται στον Τύρναβο, στους πρόποδες του Ολύμπου, μέσα στη ζώνη της ένδειξης. Η οικογένεια καλλιεργεί αμπέλια στην περιοχή πάνω από 100 χρόνια και ο Χρήστος Ζαφειράκης, τέταρτη γενιά, φύτεψε τον πρώτο βιολογικό αμπελώνα της περιοχής το 2005.

Οι τρεις Μαλαγουζιές του κτήματος φέρουν την ένδειξη ΠΓΕ Τύρναβος και δείχνουν πόσο χώρο αφήνει η προδιαγραφή. Η Μαλαγουζιά προέρχεται από κλήματα 10 έως 15 ετών με απόδοση 80 έως 90 εκατόλιτρα ανά εκτάριο, η Μικρόκοσμος Μαλαγουζιά από τα παλαιότερα κλήματα Μαλαγουζιάς του κτήματος, 25 ετών, με 60 έως 70 εκατόλιτρα, και η Natura Μαλαγουζιά από κλήματα 20 έως 28 ετών με 70 εκατόλιτρα.

Το ανώτατο όριο της ένδειξης για τους λευκούς οίνους είναι 90 εκατόλιτρα ανά εκτάριο. Οι δύο από τις τρεις ετικέτες μένουν αρκετά κάτω από αυτό, και εκεί βρίσκεται μεγάλο μέρος της διαφοράς τους σε συγκέντρωση και υφή.

Η προδιαγραφή δεν απαιτεί βιολογική καλλιέργεια ούτε γηγενείς ζύμες. Στο Κτήμα Ζαφειράκη η καλλιέργεια είναι βιολογική και βιοδυναμική και η αλκοολική ζύμωση γίνεται με αυθόρμητες ζύμες, χωρίς επιλεγμένες ζύμες και χωρίς ένζυμα.

Τι πρέπει να θυμάστε

Η ένδειξη ΠΓΕ Τύρναβος απαντά σε τρία πράγματα. Από πού ήρθαν τα σταφύλια, ποιες ποικιλίες επιτρέπονται και πού σταματούν τα όρια της παραγωγής.

Τα υπόλοιπα τα ορίζει ο παραγωγός. Η ηλικία των κλημάτων, η απόδοση που επιλέγει κάτω από το όριο και ο τρόπος οινοποίησης είναι εκείνα που ξεχωρίζουν δύο κρασιά με την ίδια ένδειξη στην ετικέτα.

Συχνές ερωτήσεις για την ΠΓΕ Τύρναβος

Τι σημαίνει η ένδειξη ΠΓΕ Τύρναβος;

Η ΠΓΕ Τύρναβος σημαίνει ότι το κρασί παράγεται από σταφύλια της οριοθετημένης ζώνης του Δήμου Τυρνάβου και τηρεί εγκεκριμένη προδιαγραφή προϊόντος. Η προδιαγραφή ορίζει τις επιτρεπόμενες ποικιλίες, τις μέγιστες αποδόσεις και τα αναλυτικά όρια του οίνου.

Ποιες περιοχές περιλαμβάνει η ζώνη ΠΓΕ Τύρναβος;

Περιλαμβάνει τον Τύρναβο, το Αργυροπούλι, το Δαμάσι, τα Δένδρα Τυρνάβου, τον Αμπελώνα, τον Βρυότοπο, τα Δελέρια και τη Ροδιά, στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας. Η έκταση με τις επιτρεπόμενες ποικιλίες φτάνει περίπου τα 17.000 στρέμματα.

Ποιες ποικιλίες επιτρέπονται στο ΠΓΕ Τύρναβος;

Στους λευκούς οίνους επιτρέπονται Μαλαγουζιά, Ασύρτικο, Ντεμπίνα, Μοσχάτο Αμβούργου, Ροδίτης, Σαββατιανό, Μπατίκι, Chardonnay, Sauvignon Blanc, Maccabeau και Ugni Blanc. Στους ερυθρούς επιτρέπονται Λημνιώνα, Λημνιό, Μοσχάτο Αμβούργου, Cabernet Sauvignon, Grenache Rouge, Merlot και Syrah.

Μπορεί ένα κρασί ΠΓΕ Τύρναβος να είναι βιολογικό;

Ναι, η ένδειξη ΠΓΕ δεν αποκλείει τη βιολογική καλλιέργεια, ούτε όμως την απαιτεί. Στο Κτήμα Ζαφειράκη η καλλιέργεια είναι βιολογική και βιοδυναμική και η αλκοολική ζύμωση γίνεται με αυθόρμητες ζύμες.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στις τρεις Μαλαγουζιές του Κτήματος Ζαφειράκη;

Η διαφορά βρίσκεται στην ηλικία των κλημάτων και στην απόδοση. Η Μαλαγουζιά προέρχεται από κλήματα 10 έως 15 ετών με 80 έως 90 εκατόλιτρα ανά εκτάριο, η Μικρόκοσμος από κλήματα 25 ετών με 60 έως 70 εκατόλιτρα και η Natura από κλήματα 20 έως 28 ετών με 70 εκατόλιτρα και ωρίμαση 12 μήνες σε βαρέλια 2.400 λίτρων.

Πού βρίσκεται το Κτήμα Ζαφειράκη;

Το Κτήμα Ζαφειράκη βρίσκεται στον Τύρναβο Θεσσαλίας, στους πρόποδες του Ολύμπου, μέσα στη ζώνη ΠΓΕ Τύρναβος. Το οινοποιείο βρίσκεται δίπλα στους αμπελώνες και δέχεται επισκέψεις και γευσιγνωσίες κατόπιν συνεννόησης.